در نهج البلاغه حكمت 78 فرموده : « و لم ينزل الكتاب للعباد عبثا » كتاب را ببندگان بى غرض نازل نفرموده . از اين كلمه دو دفعه بيشتر در كلام اللَّه يافته نيست . عبادت : تذلَّل با تقديس . اطاعت . در مفردات گويد : عبوديّت اظهار تذلَّل و عبادت غايت تذلَّل است و از عبوديّت ابلغ مىباشد . در مجمع فرموده : « العبادة فى اللَّغة هى الذّلَّة » و راهى را كه با رفتن هموار شده گويند : « طريق معبّد » برده را بواسطهء ذلَّت و انقيادش عبد گويند . در صحاح گفتهء : « اصل العبودية الخضوع و الذلّ . . . و العبادة الطَّاعة » عبارت قاموس چنين است : « العبوديّة و العبودة و العبادة : الطَّاعة » در اقرب الموارد آمده : « العبادة : الطَّاعة و نهاية التّعظيم للَّه تعالى » . معنى جامع اين كلمه همان تذلَّل و اطاعت است مثل * ( « يا أَبَتِ لا تَعْبُدِ الشَّيْطانَ » ) * مريم : 44 . پدرم شيطان را اطاعت مكن . * ( « وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ » ) * مائده : 60 . يعنى طغيانگر را اطاعت كرد . دربارهء خداوند دو جور عبادت داريم : يكى اطاعت از فرامين او و اينكه در زندگى روز مرّه راجع بحلال و حرام و غيره از دستورات خداوند و دين او پيروى كنيم ، اين عبادت بمعنى طاعت و فرمانبرى است ، باحتمال قوى آيات : * ( « إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ » ) * فاتحه : 5 . * ( « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ الله عَلى حَرْفٍ » ) * حج : 11 * ( « وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » ) * ذاريات : 56 . * ( « فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي » ) * طه : 14 . شامل اين عبادت هستند . ديگرى تذلَّلى است توأم با تقديس يعنى بنده نهايت خضوع و ذلت را در برابر حق اظهار ميدارد و در عين حال او را از تمام نقائص پاك و به تمام كمالات دارا ميداند در زبان ميگويد : اللَّه اكبر ، سبحان اللَّه ، الحمد للَّه ، ايّاك نستعين و با بدن ركوع و سجود مىكند . يعنى معبود من حتى بزرگتر از